راهنمای جامع مدیریت عوارض دیرهنگام و بازیابی کیفیت زندگی پس از سرطان
به صدا درآمدن زنگ پایان درمان یا شنیدن جمله “درمان شما کامل شده است” از زبان پزشک، بدون شک یکی از شیرین ترین و احساسی ترین لحظات در سفر سخت سرطان است.
این یک پیروزی بزرگ، حاصل شجاعت، استقامت و همکاری شما با تیم درمانی است و باید به آن افتخار کرد.
اما برای بسیاری از بهبود یافتگان، پایان درمان لزوما به معنای پایان تمام چالش ها نیست! گاهی اوقات، بدن و ذهن، خاطرات این نبرد سخت را به شکل عوارضی طولانی مدت یا دیرهنگام با خود حمل می کنند؛ عوارضی که می توانند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند.
خبر خوب این است که شما مجبور نیستید در سکوت با این مشکلات زندگی کنید. امروزه، حوزه جدید و مهمی به نام “مراقبت های پس از درمان سرطان” (Cancer Survivorship Care) به وجود آمده است که هدف آن، شناسایی، مدیریت و درمان همین عوارض به جامانده است. شما این نبرد را با موفقیت پشت سر گذاشته اید و اکنون زمان آن است که با همان قدرت و اراده، بهترین کیفیت ممکن را به زندگی خود بازگردانید.
این مقاله، راهنمای شما برای شناخت این عوارض و آشنایی با راهکارهای موثر برای مدیریت آن هاست.
شناخت عوارض طولانی مدت و دیرهنگام
مهم است که بدانیم این عوارض، واقعی، قابل انتظار و از نظر پزشکی شناخته شده هستند و به هیچ عنوان نشانه ضعف یا در ذهن شما بودن نیستند. این عوارض به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
-
عوارض طولانی مدت (Long-Term Effects)
عوارضی هستند که در حین درمان شروع شده و پس از پایان آن، برای ماه ها یا حتی سال ها ادامه پیدا می کنند. یک مثال کلاسیک، نوروپاتی محیطی (گزگز و بی حسی دست و پا) است.
-
عوارض دیرهنگام (Late Effects)
عوارضی هستند که ماه ها یا حتی سال ها پس از اتمام درمان، برای اولین بار بروز می کنند. برای مثال، مشکلات قلبی یا پوکی استخوان می توانند سال ها بعد از شیمی درمانی حتی در بهترین کلینیک شیمی درمانی در تهران یا درمان هورمون درمانی خود را نشان دهند.
مروری بر شایع ترین عوارض و استراتژی های مدیریتی آن ها
در ادامه، به برخی از شایع ترین عوارض به جامانده و مهم تر از آن، راهکارهای مدیریتی موثر برای هرکدام می پردازیم:
۱. خستگی مزمن (Chronic Fatigue)
-
مشکل
این یک خستگی معمولی نیست؛ بلکه یک احساس فرسودگی عمیق و مداوم است که با استراحت بهبود نمی یابد و می تواند انجام کارهای روزمره را مختل کند.
-
راهکار
برخلاف تصور، بهترین درمان برای این نوع خستگی، استراحت مطلق نیست، بلکه ورزش تدریجی و منظم است. شروع با پیاده روی های کوتاه و افزایش تدریجی آن، می تواند چرخه ضعف را بشکند. کاردرمانی برای یادگیری تکنیک های مدیریت انرژی (مانند اولویت بندی کارها و ایجاد تعادل بین فعالیت و استراحت) نیز بسیار موثر است. همچنین بررسی علل زمینه ای دیگر مانند کم خونی یا مشکلات تیروئید ضروری است.
۲. نوروپاتی محیطی (Peripheral Neuropathy)
-
مشکل
آسیب به اعصاب دست و پا که منجربه بی حسی، گزگز، سوزش، درد یا ضعف می شود و می تواند بر تعادل و مهارت های حرکتی ظریف (مانند بستن دکمه) تأثیر بگذارد.
-
راهکار
فیزیوتراپی و کاردرمانی نقش کلیدی در بهبود تعادل، تقویت عضلات و آموزش راهکارهای ایمن برای جلوگیری از سقوط و آسیب دارند. همچنین، داروهای خاصی (از دسته داروهای ضدافسردگی یا ضدتشنج) وجود دارند که می توانند به کاهش دردهای عصبی کمک کنند. متأسفانه درمان قطعی برای بازگرداندن حس وجود ندارد، اما مدیریت علائم و بهبود عملکرد کاملا امکان پذیر است.
۳. مه مغزی یا مشکلات شناختی (Chemo Brain)
-
مشکل
بسیاری از بهبودیافتگان از مشکلاتی مانند فراموشی، عدم تمرکز، دشواری در پیدا کردن کلمات و ناتوانی در انجام چند کار همزمان شکایت دارند.
-
راهکار
این عارضه واقعی است و راهکارهای مشخصی برای مدیریت آن وجود دارد. توانبخشی شناختی توسط یک کاردرمانگر یا عصب روانشناس می تواند به شما تکنیک هایی برای تقویت حافظه و تمرکز را آموزش دهد. راهکارهای عملی مانند استفاده از تقویم و یادداشت برداری، انجام بازی های فکری، ورزش منظم (که جریان خون به مغز را افزایش می دهد) و داشتن خواب کافی بسیار کمک کننده هستند.
۴. لنف اِدِم (Lymphedema)
-
مشکل
تورم در یک دست یا پا که معمولا پس از جراحی برداشتن غدد لنفاوی یا رادیوتراپی توسط بهترین متخصص رادیوتراپی در تهران در ناحیه زیر بغل یا لگن رخ می دهد. این تورم ناشی از تجمع مایع لنف است.
-
راهکار
تشخیص و مداخله زودهنگام حیاتی است. درمان استاندارد طلایی، درمان ترکیبی ضداحتقان (CDT) است که توسط یک فیزیوتراپیست متخصص لنف ادم انجام می شود و شامل ماساژ تخصصی (تخلیه لنفاوی دستی)، بانداژ فشاری، تجویز آستین یا جوراب فشاری مناسب و تمرینات ورزشی خاص است. مراقبت دقیق از پوست برای جلوگیری از عفونت نیز بخش مهمی از مدیریت است.
۵. مشکلات قلبی و استخوانی
-
مشکل
برخی داروهای شیمی درمانی و پرتودرمانی قفسه سینه می توانند در درازمدت بر عضله قلب تأثیر بگذارند. همچنین، هورمون درمانی و استفاده از استروئیدها می تواند منجربه پوکی استخوان شود.
-
راهکار
نظارت و پیگیری منظم! پزشک انکولوژیست شما یک برنامه پیگیری طولانی مدت برایتان تنظیم خواهد کرد که ممکن است شامل اکوکاردیوگرافی دوره ای برای بررسی عملکرد قلب یا سنجش تراکم استخوان (DEXA scan) باشد. اتخاذ یک سبک زندگی سالم (تغذیه مناسب، ورزش منظم و عدم استعمال دخانیات) بهترین راه برای محافظت از سلامت قلب و استخوان های شماست.
تیم توانبخشی شما، متخصصانی فراتر از متخصص انکولوژی
پزشک انکولوژیست، رهبر تیم مراقبتی شما باقی می ماند، اما برای مدیریت این عوارض، او شما را به تیمی از متخصصان توانبخشی ارجاع خواهد داد:
-
فیزیوتراپیست
برای بازگرداندن قدرت، حرکت، تعادل و مدیریت درد
-
کاردرمانگر
برای کمک به انجام فعالیت های روزمره، مدیریت مه مغزی و خستگی
-
متخصص تغذیه
برای تدوین یک رژیم غذایی سالم و متناسب با نیازهای دوران پس از درمان
-
روانشناس یا مشاور
برای کمک به سازگاری با تغییرات عاطفی و روانی “زندگی جدید” پس از سرطان
سخن پایانی پزشک
پایان درمان سرطان، پایان داستان نیست؛ بلکه آغاز فصل جدیدی است. فصلی که در آن شما با آگاهی و ابزارهای جدید، کیفیت زندگی خود را باز پس می گیرید. این عوارض به جامانده، یادآور نبردی هستند که شما در آن پیروز شده اید. با مدیریت فعالانه و کمک گرفتن از متخصصان، اجازه ندهید این یادگارها، لذت این پیروزی را از شما بگیرند.
از تیم درمانی خود یک “برنامه مراقبتی پس از درمان” (Survivorship Care Plan) بخواهید که در آن، خلاصه ای از درمان های انجام شده و برنامه های پیگیری آینده ذکر شده باشد. هرگونه علامت یا عارضه جدید یا مداوم را، هرچقدر هم که کوچک به نظر برسد، با ما در میان بگذارید. ما اینجا هستیم تا شما را به متخصصان مناسب ارجاع دهیم و به شما کمک کنیم تا بهترین و سالم ترین کیفیت زندگی ممکن را تجربه کنید.
“ جهت مشاوره و یا درخواست نوبت حضوری دکتر مریم میرزایی مقدم متخصص انکولوژی، رادیوتراپی و شیمی درمانی با شماره های ۰۲۱۸۶۱۲۶۱۹۳ ـ ۰۲۱۸۶۱۲۶۳۹۵ و اینستاگرام ایشان در ارتباط باشید “
بدون دیدگاه