درآمدی بر موضوع
اضافه وزن یا چاق بودن به این معنی است که بدن در مقایسه با سایر بافتها مانند ماهیچه و استخوان، چربی بیشتری دارد. اضافه وزن بیش از حد، خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان شامل سرطان پستان، سرطان روده، سرطان پانکراس، سرطان مری و… و همچنین خطر بازگشت سرطان پس از درمان را افزایش میدهد.
هر چند همه افرادی که دارای عوامل خطر ابتلا به سرطان هستند، مانند اضافه وزن یا چاقی به آن مبتلا نمیشوند، اما شناخت عوامل خطر ابتلا به سرطان میتواند به شما کمک کند تا انتخابهای سالمتری داشته باشید و بدانید به چه علائم و نشانههایی باید توجه کنید.
در ادامه این مطلب از مجموعه مقالات خانم دکتر مریم میرزایی مقدم، به پاسخ این سوالات که چرا اضافه وزن با خطر ابتلا به سرطان مرتبط است؟ و چه تاثیری بر آن دارد؟، میپردازیم. پس با ما همراه باشید…
چگونه تشخیص دهیم که اضافه وزن داریم یا چاق هستیم؟
چاقی به وضعیتی اطلاق میشود که در آن، تجمع غیرطبیعی یا بیش از حد چربی در بدن، سلامت فرد را به خطر میاندازد. رایجترین و سادهترین روش برای ارزیابی چاقی در سطح جمعیت، استفاده از شاخص توده بدنی یا BMI است.
این شاخص بر اساس وزن و قد شما است. اندازه گیری و طبقه بندی BMI بسته به نژاد و ساختار بدن شما میتواند متفاوت باشد. BMI اغلب در تحقیقات برای کمک به درک ارتباط وزن با سرطان استفاده میشود، اما سلامت آینده شما را پیش بینی نمیکند.
دسته بندی BMI برای بزرگسالان طبق سازمان جهانی بهداشت WHO:
- شاخص توده بدنی پایینتر از ۱۸.۵ کمبود وزن شناخته میشود.
- شاخص توده بدنی سالم معمولا بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ است.
- شاخص توده بدنی بین ۲۵ تا ۲۹.۹ اضافه وزن در نظر گرفته میشود.
- شاخص توده بدنی ۳۰ یا بالاتر چاق محسوب میشود. (دارای درجه بندی متفاوت)
با این حال، BMI به تنهایی تصویر کاملی از توزیع چربی در بدن ارائه نمیدهد و محدودیتهایی دارد (مثلا در ورزشکاران با توده عضلانی بالا ممکن است BMI بالا باشد بدون اینکه چربی اضافی وجود داشته باشد). بنابراین، معیارهای دیگری نیز برای ارزیابی دقیقتر چاقی و خطرات مرتبط با آن استفاده میشوند که شامل:
- اندازه گیری دور کمر:
اندازه گیری دور کمر نشانگر خوبی برای چربی احشایی (Visceral Fat) است، چربی انباشته شده در اطراف اندامهای داخلی شکم که از نظر متابولیکی فعالتر و خطرناکتر از چربی زیرپوستی است.
در واقع تحقیقات نشان میدهد افرادی که اندازه دور کمرشان بزرگتر است، بیشتر در معرض خطر ابتلا به برخی بیماریها از جمله بیماریهای قلبی و سرطان هستند.
اندازه دور کمر سالم برای مردان کمتر از ۴۰ اینچ (۱۰۱.۶سانتی متر) و برای زنان کمتر از ۳۵ اینچ (۸۸.۹ سانتی متر) است.
- نسبت دور کمر به دور باسن (WHR)
- نسبت دور کمر به قد (WHtR)
چاقی چگونه خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد؟ (مکانیسمهای بیولوژیکی)
بافت چربی اضافی تنها یک توده غیرفعال نیست، بلکه یک اندام متابولیکی و غدد درونریز فعال است که مواد مختلفی را ترشح میکند و میتواند از طریق چندین مکانیسم پیچیده، زمینه را برای رشد و پیشرفت سرطان فراهم کند که شامل موارد زیر میباشد:
التهاب مزمن با درجه پایین
بافت چربی، به ویژه چربی احشایی، سلولهای ایمنی را جذب کرده و سیتوکینها و سایر مولکولهای پیش التهابی را تولید و آزاد میکند. این التهاب مزمن میتواند به DNA آسیب رسانده، تکثیر سلولی را افزایش داده و مرگ برنامه ریزی شده سلولها (آپوپتوز) را مهار کند، که همگی فرآیندهای کلیدی در ایجاد سرطان هستند.
اختلالات هورمونی
- افزایش سطح استروژن: پس از یائسگی، منبع اصلی تولید استروژن در زنان، بافت چربی محیطی است. سطوح بالای استروژن خطر ابتلا به سرطانهای وابسته به هورمون مانند سرطان پستان، آندومتر و سرطان تخمدان را افزایش میدهد.
- افزایش سطح انسولین و مقاومت به انسولین: چاقی اغلب با مقاومت به انسولین و در نتیجه افزایش جبرانی سطح انسولین خون همراه است. انسولین و فاکتور رشد شبه انسولین ۱ میتوانند تکثیر سلولی را تحریک کرده، از مرگ سلولی جلوگیری کرده و رشد تومور را تقویت کنند. این مکانیسم در ارتباط با سرطانهای کولورکتال، سرطان پانکراس، آندومتر و سرطان کلیه مطرح است.
آدیپوکاینها
بافت چربی، هورمونهایی به نام آدیپوکاین ترشح میکند. در افراد چاق، تعادل این هورمونها بهم میخورد.
به عنوان مثال سطح لپتین (هورمون سیری) در افراد چاق افزایش مییابد. لپتین میتواند اثرات محرک رشد بر روی سلولهای سرطانی داشته باشد. همچنین سطح آدیپونکتین (که اثرات ضدالتهابی و ضد تکثیری دارد) در افراد چاق کاهش مییابد. این کاهش میتواند به رشد تومور کمک کند.
استرس اکسیداتیو
چاقی با افزایش تولید گونههای فعال اکسیژن (ROS) و استرس اکسیداتیو همراه است که میتواند به DNA، پروتئینها و لیپیدها آسیب رسانده و در فرآیند سرطان زایی نقش داشته باشد.
تأثیر بر مسیرهای سیگنالینگ سلولی
چاقی میتواند مسیرهای سیگنالینگ داخل سلولی مهمی مانند مسیر mTOR و AMPK را که در تنظیم رشد، تکثیر و بقای سلولی نقش دارند، مختل کند.
چاقی باعث ابتلا به چه سرطانهایی میشود؟
- سرطان پستان و روده (دو مورد از شایعترین انواع سرطان)
- پانکراس (لوزالمعده)، مری و کیسه صفرا (سه مورد از سختترین سرطانها برای درمان)
- سرطان رحم و تخمدان
- کلیه، سرطان کبد و قسمت فوقانی معده
- میلوما (نوعی سرطان خون)
- مننژیوما (نوعی تومور مغزی)
- سرطان تیروئید
نکته مهم:
لازم به ذکر است که این موارد گفته شده، بدان معنا نیست که هر کسی که اضافه وزن دارد به سرطان مبتلا خواهد شد! به این منظور است که خطر برای افرادی که اضافه وزن دارند یا چاق هستند، بالاتر است.
توصیههای لازم جهت حفظ وزن و سلامت بدن
اگر وزن شما متعادل است و نمیخواهید وزن کم یا اضافه کنید، باید برای حفظ وزن خود اقدامات لازم را انجام دهید. در اینجا چند توصیه ارائه میشود:
- بیشتر از سبزیجات، میوهها، پروتئینهای بدون چربی و غلات کامل استفاده کنید.
- غذاهایی بخورید که به شما احساس سیری می دهد، از جمله چربیهای سالم مانند آجیل، ماهی و روغن زیتون
- از غذاهای فرآوری شده مانند چیپس، نان سفید، کوکیها و غذاهای بسته بندی شده با مواد مصنوعی زیاد خودداری کنید.
- از نوشیدنیهای شیرین مانند آبمیوه، نوشابه و سایر نوشیدنیهای حاوی قند زیاد خودداری کنید.
- برای انجام ۳۰ تا ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط یا شدید در بیشتر روزهای هفته هدف گذاری کنید. پیاده روی سریع انجام دهید یا برای دویدن بیرون بروید، و یا در یک کلاس ورزشی ثبت نام کنید.
کاهش خطر ابتلا به سرطان در صورت اضافه وزن یا چاقی
اما اگر اضافه وزن دارید یا چاق هستید، سالم غذا خوردن و تحرک بیشتر، بهترین راه برای بهبود سلامتی شماست.
کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن کل بدن می تواند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد. ممکن است مقدار کمی به نظر برسد، اما تحقیقات نشان میدهد که میتواند در بهبود سلامت شما موثر باشد.
حتی اگر کاهش وزن برای شما دشوار است، داشتن یک رژیم غذایی متعادلتر و ورزش منظم به کاهش خطر ابتلا به سرطان کمک می کند.
نتیجه گیری مطلب
چاقی فقط یک مسئله ظاهری یا مرتبط با تناسب اندام نیست، بلکه یک عامل زیستی و بالینی مهم در افزایش خطر ابتلا به سرطان به شمار میرود. همانطور که در این مطلب اشاره شد، تجمع بیش از حد چربی، از طریق ایجاد التهاب مزمن، برهم زدن تعادل هورمونی، افزایش مقاومت به انسولین، تغییر در ترشح آدیپوکاینها و تشدید استرس اکسیداتیو، میتواند محیطی مناسب برای آغاز، رشد و حتی بازگشت برخی سرطانها فراهم کند.
به همین دلیل، کنترل وزن سالم و توجه به شاخصهایی مانند BMI، دور کمر و نسبتهای بدنی مرتبط، تنها برای زیبایی یا سبک زندگی نیست، بلکه بخشی از پیشگیری علمی و مؤثر در برابر سرطان محسوب میشود.
در نتیجه، اگرچه اضافه وزن یا چاقی به تنهایی به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست! اما یک ریسک فاکتور جدی و قابل توجه است که نباید نادیده گرفته شود. اصلاح الگوی تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد از وزن بدن میتواند نقش مهمی در کاهش این خطر داشته باشد و سلامت عمومی را بهبود بخشد. برای ارزیابی دقیقتر شرایط فردی، دریافت مشاوره تخصصی و انتخاب مسیر درمانی مناسب، میتوانید به صورت حضوری یا آنلاین از خانم دکتر مریم میرزایی مقدم، نوبت مشاوره دریافت کنید.
“ جهت مشاوره و یا درخواست نوبت حضوری دکتر مریم میرزایی مقدم متخصص انکولوژی، رادیوتراپی و شیمی درمانی با شماره های ۰۲۱۸۶۱۲۶۱۹۳ ـ ۰۲۱۸۶۱۲۶۳۹۵ و اینستاگرام ایشان در ارتباط باشید “
بدون دیدگاه