آنچه در این مقاله می‌خوانید؛
وقتی بیمار به تزریق‌های مکرر داروهای شیمی درمانی نیاز دارد، رگگیری در هر جلسه می‌تواند آزاردهنده و گاهی دشوار باشد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است استفاده از پورت شیمی درمانی را پیشنهاد کند. این وسیله کوچک زیر پوست قرار می‌گیرد و از طریق یک کاتتر به یک رگ بزرگ متصل می‌شود تا داروها و مایعات وریدی با دسترسی مطمئن‌تری وارد جریان خون شوند.
در این مقاله از مجموعه مقالات پزشکی سایت خانم دکتر مریم میرزایی مقدم، به تعریف پورت شیمی درمانی، نحوه جایگذاری آن در بهترین کلینیک شیمی درمانی در تهران و مراقبت‌هایی که بعد از آن نیاز هست بیمار و یا تیم درمان انجام دهند پرداخته‌ایم، همراه ما باشید…
پورت شیمی درمانی چیست و نحوه کار آن؟
پورت یا Implanted port نوعی وسیله دسترسی وریدی مرکزی است. بخش اصلی آن زیر پوست قرار می‌گیرد و از طریق یک لوله باریک به نام کاتتر به یک ورید بزرگ متصل می‌شود. محل قرارگیری پورت اغلب در قسمت بالایی قفسه سینه است، هرچند بسته به شرایط بیمار می‌تواند محل دیگری انتخاب شود.
در زمان شیمی درمانی، پرستار سوزن مخصوصی را از روی پوست وارد قسمت مرکزی پورت می‌کند. دارو از طریق کاتتر به رگ بزرگ می‌رسد و سپس وارد جریان خون می‌شود. تیم درمان در برخی شرایط می‌تواند از همین مسیر برای خون‌گیری یا تزریق مایعات، فرآورده‌های خونی و بعضی داروهای دیگر نیز استفاده کند.
قرار گرفتن کامل پورت در زیر پوست، یکی از تفاوت‌های مهم آن با برخی کاتترهای وریدی است.
در فاصله بین جلسات درمان، بخش خارجی دائمی وجود ندارد. در واقع هیچ بخش آن از بدن بیرون نمی‌ماند و معمولاً تنها برجستگی کوچکی در زیر پوست دیده می‌شود.
عمل پورت‌گذاری چطور انجام می‌شود؟
به صورت کلی این یک عمل کوچک است، نه جراحی بزرگ. مراحل کلی به این ترتیب است:
- محل کار با بی‌حسی موضعی بی‌حس می‌شود. در برخی بیماران، بسته به شرایط، ممکن است از آرام‌بخش یا بیهوشی هم استفاده شود.
- جراح دو برش کوچک می‌زند: یکی حدود ۳ تا ۴ سانتی‌متر برای جا دادن خود محفظه زیر پوست، و یکی کوچک‌تر کمتر از ۲ سانتی‌متر برای عبور دادن لوله به داخل سیاهرگ
- محل قرارگیری لوله با کمک تصویربرداری کنترل می‌شود تا مطمئن شویم سر لوله دقیقاً جای درست نشسته است.
- برش‌ها بسته و پانسمان می‌شود. چیزی بیرون از بدن نمی‌ماند.
نکته مهمِ تکمیلی: بیشتر بیماران بعد از چند ساعت تحت نظر بودن، همان روز مرخص می‌شوند. بهتر است برای برگشت به خانه، یک نفر همراه داشته باشید و خودتان رانندگی نکنید!
کدام افراد نیاز به پورت وریدی دارند؟
هر فردی که شیمی درمانی دریافت می‌کند، لزوماً به پورت نیاز ندارد. در صورت وجود شرایط زیر پزشک متخصص تصمیم می‌گیرد که نیاز به گذاشتن پورت هست یا خیر!
- مدت زمان درمان: اگر دوره درمان کوتاه باشد، همان رگ معمولیِ دست کافی است؛ اما برای درمان‌های طولانی مدت، پورت گزینه بهتری است.
- وضعیت رگ‌ها: کسانی که رگ‌های نازک، ضعیف یا پنهانی دارند و پیدا کردنشان سخت است، معمولاً از همان ابتدا به پورت نیاز پیدا می‌کنند.
- نوع داروهای شیمی درمانی: بعضی از داروها اگر به بافت دست نشت کنند، به آن آسیب می‌زنند؛ به همین دلیل برای تزریق ایمن‌تر این داروها در رگ‌های بزرگ، استفاده از پورت توصیه می‌شود.
نکته: بیمار بهتر است پیش از انتخاب این روش درباره مزایا، محدودیت‌ها و خطرات احتمالی آن با پزشک انکولوژی خود و تیم درمان صحبت کند.
کاربردهای دیگر پورت
پورت در بعضی بیماران کاربردهای دیگری هم دارد. برای نمونه، تیم درمان می‌تواند از آن برای موارد زیر استفاده کند.:
- برخی درمان‌های وریدی طولانی مدت
- تزریق دارو
- دریافت مایعات
- فرآورده‌های خونی
- خون‌گیری‌های مکرر
مزایای استفاده از پورت، در درمان سرطان
-
کاهش نیاز به رگگیری مکرر
بسیار مفید برای بیماران با جلسات شیمی درمانی زیاد یا رگ‌های کم پیدا
-
آسانی در خون‌گیری و تزریق
فراهم کردن امکان خون‌گیری‌های مکرر، دریافت دارو و مایعات
-
محافظت از رگ‌های کوچک
عبور دادن داروهای وریدی محرک از طریق یک رگ بزرگ توسط کاتتر
-
عدم ایجاد اختلال در زندگی روزمره
امکان ادامه فعالیت‌های معمولی پس از بهبودی محل جراحی (به جز ورزش‌های پربرخورد یا فشار مستقیم که نیازمند تأیید پزشک است)
عوارض و معایب پورت شیمی درمانی
- نیازمند ﻋﻤﻞ ﺟﺮاحی برای ﺗﻌﺒﻴﻪ آن
- احتمال بروز ﻋﻔﻮﻧﺖ
- امکان اﻳﺠﺎد ﻟﺨﺘﻪ در ﻛﺎﺗﺘﺮ
- امکان ایجاد ﺟﺎى زﺧﻢ ﺟﺮاحی
- در ﻣﻮارد ﻧﺎدر اﺣﺘﻤﺎل اﻳﺠﺎد ﻟﺨﺘﻪ در ﻋﺮوق و ﺣﺮﻛﺖ ﻟﺨﺘﻪ در ﺑﺪن
- در ﻣﻮارد اﻧﺪکی اﻣﻜﺎن ﻋﺪم ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺻﺤﻴﺢ ﭘﻮرت ﻳﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻛﺎﺗﺘﺮ در ﻣﺤﻞ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻳﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻛﺮدن و ﺟﺎىﮔﺬارى ﻣﺠﺪد
- اﻣﻜﺎن اﻳﺠﺎد ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ و واﻛﻨﺶ ﺑﺎفتی ﺑﻪ ﭘﻮرت ﻳﺎ نخ‌های ﺑﺨﻴﻪ در ﺑﺮخی اﻓﺮاد
مراقبت از پورت شیمی درمانی چگونه انجام می‌شود؟
مراقبت در روزهای نخست با زمانی که زخم کاملاً ترمیم شده متفاوت است!
دستورهای مربوط به پانسمان، حمام کردن، فعالیت بدنی و زمان برگشت به فعالیت‌های معمول باید بر اساس روش کارگذاری و توصیه مرکز درمانی به شما انجام شود.
اگر بیمار برای مدتی از پورت استفاده نکند، ممکن است مرکز درمانی طبق برنامه مشخص، آن را با محلول مناسب شست‌وشو دهد. این کار که معمولاً با عنوان فلش کردن پورت شناخته می‌شود، به حفظ باز بودن مسیر کمک می‌کند. فاصله انجام این کار به نوع پورت و پروتکل مرکز درمانی بستگی دارد.
رعایت دستورالعمل‌های پزشک می‌تواند احتمال بروز عوارض را کاهش دهد. اما بیمار نیز باید محل پورت را زیر نظر داشته باشد و هرگونه تغییر غیرعادی که شامل موارد زیر است را فورا به تیم درمان اطلاع دهد:
- قرمزی
- تورم
- درد
- ترشح
- تب
نکته مهم: خود بیمار نباید بدون آموزش و برنامه مشخص تیم درمان، پورت را دستکاری، دسترسی گذاری یا شست‌وشو کند.
سوالات مهم بیماران و پاسخ به آن‌ها
آیا پورت‌گذاری قفسه سینه دردناک است؟
- در حین عمل، به دلیل بی‌حسی موضعی، درد نمی‌کشید؛ معمولاً فقط حس فشار یا کشش دارید. لحظه تزریق خود بی‌حسی کمی می‌سوزد، مثل هر بی‌حسی دیگری
- بعد از عمل، طبیعی است که محل جراحی چند روز حساس، متورم یا کبود باشد و کمی درد داشته باشید. این درد معمولاً با مسکن ساده‌ای که پزشک تجویز می‌کند کنترل می‌شود و طی چند روز کم می‌شود.
- در جلسات بعدی شیمی درمانی هم که سوزن وارد پورت می‌شود، حس آن شبیه یک تزریق معمولی است — و بسیاری از بیماران می‌گویند از رگگیری مکرر بسیار راحتتر است.
با پورت می‌توان حمام یا ورزش کرد و فعالیت‌های زندگی معمولی را ادامه داد؟
در دوران بهبود زخم پورت، باید حتماً دستورالعمل‌های مرکز درمانی را درباره خیس نشدن زخم، تعویض پانسمان و محدودیت‌های بلندکردن اجسام و فعالیت بدنی رعایت کنید و زمان بهبودی در هرفرد متفاوت است.
بعد از جوش خوردن محل جراحی، بیشتر بیماران می‌توانند کارهای روزمره خود را به راحتی انجام دهند؛ با این حال، فعالیت‌هایی که به محل پورت ضربه یا فشار مستقیم وارد می‌کنند یا وضعیت‌های خاص قرارگیری آن، ممکن است همچنان نیازمند احتیاط و محدودیت باشد.
توجه: اگر ورزش یا فعالیت مشخصی برایتان مهم است، بهتر است همان فعالیت را نام برده و از تیم درمان خود بپرسید!
پورت چه زمانی خارج می‌شود؟
زمان خارج کردن پورت پس از اتمام دوره درمان برای هر کسی متفاوت است و پزشک متخصص شیمی درمانی باتوجه به نوع سرطان، احتمال نیاز به درمان‌های آینده و شرایط کلی بیمار درباره آن تصمیم می‌گیرد. گاهی اوقات حتی با تمام شدن شیمی درمانی، پزشک تشخیص می‌دهد که بیمار هنوز به تزریقات وریدی دیگری نیاز دارد و پورت را برای مدتی حفظ می‌کند؛ بنابراین، تصمیم‌گیری نهایی درباره برداشتن پورت کاملا به شرایط فردی بیمار و نظر تیم درمان بستگی دارد.
کلام آخر پزشک
پورت شیمی درمانی راهکاری ایمن و کارآمد است که روند طولانی درمان را با به حداقل رساندنِ دردِ رگ‌گیری‌های مکرر، برای بیماران بسیار هموارتر و تحمل‌پذیرتر می‌کند. هرچند همانطور که گفته شد کارگذاری و مراقبت از آن نیازمند دقت و تخصص بالاست، اما انتخاب درست این مسیر کیفیت زندگی بیمار را در طول دوره درمان به شکل چشمگیری بهبود می‌بخشد.
اگر شما یا عزیزانتان در آستانه آغاز شیمی درمانی هستید یا درباره ضرورت استفاده و مراقبت‌های پورت وریدی سوالی دارید، می‌توانید با مراجعه به کلینیک تخصصی “همراه” خانم دکتر مریم میرزایی مقدم، از مشاوره دقیق، ارزیابی تخصصی و مراقبت‌های دلسوزانه این مجموعه در فضایی آرام و مطمئن بهره‌مند شوید.
“ جهت مشاوره و یا درخواست نوبت حضوری دکتر مریم میرزایی مقدم متخصص انکولوژی، رادیوتراپی و شیمی درمانی با شماره های ۰۲۱۸۶۱۲۶۱۹۳ ـ ۰۲۱۸۶۱۲۶۳۹۵ و اینستاگرام ایشان در ارتباط باشید “
بدون دیدگاه